Leśne Skrzaty 2016

 

Zaburzenia lateralizacji, ich przyczyny i skutki

 

 

  • Czy wiesz, jako rodzic, co oznacza określenie - zaburzenie lateralizacji?
  • Czy zastanawiałeś się, dlaczego Twoje dziecko jest leworęczne?
  • Czy zastanawiałeś się, dlaczego jedno dziecko radzi sobie w szkole doskonale, a inne napotykają na trudności?

Na te i inne pytania dotyczące Waszych dzieci i moich uczniów postaramy się porozmawiać.

Rozwój ruchowy człowieka opiera się na daleko posuniętej specjalizacji funkcji. Przewaga jednej ręki nad drugą przy jednoczesnej ruchowej ich koordynacji pozwala człowiekowi osiągnąć wysoki stopień sprawności i ekonomii motorycznej. Za typową uważa się rodzaj przewagi ręki prawej nad lewą.

Do tej typowości dostosowane zostały wszelkie urządzenia techniczne codziennego użytku na całym świecie. Cywilizacja nasza jest cywilizacją praworęczną. Ma za sobą wiekową przeszłość i praktykę. W każdym jednak społeczeństwie, które można określić jako "społeczeństwo praworęczne" istnieje pewien odsetek osób leworęcznych. Czy pamiętają o tym nauczyciele w szkole?

Ogólnie uważa się, że krytycznym okresem w ustalaniu zręczności rąk jest okres między 3 a 5 rokiem życia. We wczesnych okresach motorycznego rozwoju dziecka, a także w wieku przedszkolnym ujawnia się wiele zjawisk fizjologicznych, powodujących zaburzenia lateralizacji. Należy to uznać za zjawisko rozwojowe. Większa sprawność funkcjonalna jednej strony ciała od drugiej nie ogranicza się tylko do pracy rąk. Przewagę tę można zauważyć w zakresie funkcji nóg, oczu, ruchów tułowia oraz niektórych parzystych organów zmysłowych.

Rozróżniamy trzy rodzaje dominacji:

  • dominacja jednostronna - praworęczności towarzyszy prawonożność i prawooczność, natomiast leworęczności towarzyszy lewooczność oraz lewonożność.
  • dominacja skrzyżowana - praworęczności towarzyszy leworęczność i prawonożność. Praktyka wyróżnia trzy rodzaje dominacji skrzyżowanej. Bywają np. dzieci leworęczne, lewonożne, a jednocześnie prawooczne bądź też praworęczne, a przy tym lewooczne i lewonożne.
  • dominacja osłabiona - obustronność, czyli ogólny brak przewagi czynnościowej. Trudności w nauce, w szkole występują przede wszystkim u dzieci wykazujących lateralizację skrzyżowaną bądź osłabioną.

LATERALIZACJA SKRZYŻOWANA w zakresie ręki i oka powoduje zaburzenia koordynacji wzrokowo-ruchowej. Utrudnia dziecku kontrolę wzrokową pracy ręki. Dzieci te mają trudności w pisaniu:

  • niekształtne litery,
  • w nierównych odstępach,
  • opuszczają linijki,

Napotykają też na trudności w czytaniu:

  • przeskakują litery,
  • opuszczają sylaby,
  • opuszczają wyrazy,
  • zmieniają kolejność liter.

LATERALIZACJA OSŁABIONA często wiąże się z ogólnym opóźnieniem rozwoju. Rzadko zdarza się, aby dzieci miały obie ręce "prawe", a raczej osłabiona jest sprawność obu rąk. Objawy lateralizacji osłabionej są podobne do objawów występujących przy obniżonej sprawności manualnej.

Często z osłabieniem procesu lateralizacji wiążą się zaburzenia orientacji przestrzennej. Trudności w zakresie orientacji w schemacie własnego ciała przenoszą się na stosunki przestrzenne.

Decyzja "wyboru ręki" jest bardzo ważna w skutkach. W licznych krajach dzieci leworęczne badane są przez psychologów i lekarzy. Dopiero po tym podejmuje się decyzję w sprawie wyboru ręki do pracy. Badania wykazały, że dzieci różnią się od siebie nie tylko stroną, po której przewaga czynnościowa zaznacza się, lecz również tempem oraz siłą procesu lateralizacji. Obureczność może występować na tle ogólnego braku przewagi czynnościowej, mówimy wtedy o zjawisku obustronności.

Dzieci o opóźnionym procesie lateralizacji są zazwyczaj mniej sprawne ruchowo od swych silnie zlateralizowanych rówieśników. Często w przypadku oburęczności zaznacza się brak koordynacji w pracy rąk. Koordynacja ruchowa jest niezbędnym warunkiem precyzyjnego i sprawnego działania.

Należy zatem pamiętać, że o "typie" dziecka leworęcznego decydują: tempo i siła procesu lateralizacji, strona, po której lateralizacja (czyli inaczej przewaga stronna) się zaznacza w zakresie kończyn górnych, oczu i uszu, sprawność ruchowa każdej z rak, jak również ich wzajemne współdziałanie.

Z wiekiem maleje liczba dzieci wykazujących lateralizację osłabioną.

U części z nich oburęczność jest zjawiskiem przejściowym, są jednak i takie, które pozostają oburęcznymi do końca życia. Dzieci z opóźnioną i osłabioną lateralizacją wykazują nieraz w pierwszych latach życia tendencję do częstszego używania ręki lewej, później natomiast stają się praworęcznymi. Mówimy tutaj o dominacji zmiennej.

Tak więc zaburzenia procesu lateralizacji są zbyt różnorodne i złożone, aby można je było sprowadzać tylko do problemu leworęczności. Upraszczanie takie jest niesłuszne i w praktyce nie uzasadnione. Zarówno wnikliwe obserwacje jak i szczegółowe badania naukowe wykazują iż, dominacja skrzyżowana, osłabiona oraz zmienna wiąże się o wiele częściej z różnego typu zaburzeniami niż wyraźna leworęczność występująca na tle ogólnej lewostronności dziecka.

U dziecka leworecznego, z wczesną, silną i jednorodną lateralizacją, występuje bowiem jedynie odwrócenie dominacji w obrębie półkul, u dzieci oburęcznych natomiast mamy do czynienia z brakiem dominacji lub konfliktem dominacji.

U dzieci o dominacji skrzyżowanej stwierdza się stosunkowo częste występowanie trudności w nauce pisania i czytania. Z tego punktu widzenia trzeba wyróżnić taki rodzaj dominacji skrzyżowanej, w którym leworęczności towarzyszy prawooczność, bądź też lewooczności - praworęczność. Dzieci o tym typie dominacji skrzyżowanej zmieniają niejednokrotnie w czytaniu kolejność i znaczenie liter, a pisząc kreślą zamiast liter znaki przypominające odbicie tych liter w lustrze. Pismo takie określamy mianem pisma lustrzanego /zwierciadlanego/. Przy słabszym nasileniu tego typu zaburzeń dziecko miesza litery o zbliżonym kształcie, a odmiennym położeniu np. litery d i b, p i b itp.

Dzieci o lateralizacji opóźnionej i osłabionej wykazują częściej od innych zaburzenia w zakresie orientacji przestrzennej. Długo nie mogą nauczyć się, która strona jest prawa, a która lewa. Mylą kierunki "na prawo" i "na lewo", mają trudności w odwzorowywaniu kształtów geometrycznych. Dzieci te przejawiają również trudności w nauce pisania i czytania. Rozwój ich sprawności ruchowej jest zazwyczaj opóźniony, a braki w zakresie orientacji przestrzennej utrudniają im rozpoznawanie i odwzorowywanie kształtów liter.

DZIECKO LEWORĘCZNE znajduje się zazwyczaj z sytuacji o wiele trudniejszej niż jego praworęczni rówieśnicy. Szczególnie początki nauki szkolnej, przede wszystkim zaś początki nauki pisania bywają trudne, a nawet szokujące. Najczęściej w klasie I szkoły podstawowej dziecko leworęczne różni się od swoich kolegów. Odrębność ta połączona jest z kłopotami i trudnościami technicznymi, a nierzadko z zaburzeniami utrudniającymi naukę pisania i czytania. Sprawą niezmiernie ważną jest "wybór ręki", którą dziecko leworęczne ma pisać.

Nauczyciel od pierwszych dni pobytu dziecka w szkole powinien pamiętać o postępowaniu z dziećmi leworęcznymi, powinien też uczulić na to rodziców.

WSKAZÓWKI DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI:
Zwróćmy przede wszystkim uwagę, którą ręką dziecko myje zęby, czesze się, rysuje, trzyma łyżkę, sięga po zabawki na najwyższej półce. Często wyniki tych obserwacji nie dają jednoznacznej odpowiedzi. Warto wówczas podjąć inne próby i zaproponować dziecku inne zadania w formie zabaw:

  • wkładanie koralików do pudełka w określonym czasie - raz jedną raz drugą ręką (sprawdzamy, w którym pudełku jest więcej koralików),
  • podrzucanie i łapanie piłeczki na przemian prawa i lewą ręką (sprawdzamy, z której ręki piłka częściej wypada).

Dziecko "faworyzujące" lewą rękę powinno przed rozpoczęciem nauki w szkole zostać przebadane przez psychologa, który określi, czy faktycznie jest leworęczne. Jeśli tak, trzeba leworęczność zaakceptować.

NAJPROSTSZY SPOSÓB USTALENIA DOMINACJI, to przeprowadzenie testu składającego się z kilku poleceń, które dziecko musi wykonać:

 

 

Lp.

zadania lateralizacji

zwróć uwagę na:

1.

Ustalenie dominacji ręki:

  1. Nawlekanie koralików na drucik (30 sztuk).
  2. Obrysowywanie szablonu koła.

Wybór ręki, sprawność rąk wwykonywaniu prób, tempo pracy

2.

Ustalenie dominacji oka:

  1. Zaglądanie do butelki (z ciemnego szkła).
  2. Zaglądanie do telewizorka (mała zabawka).

Wybór szkła

3.

Ustalenie dominacji nogi:

  1. Skakanie na jednej nodze.
  2. Kopanie klocka na jednej nodze.

Wybór nogi, sprawność nóg.

 

 

 


Taką próbę można z ciekawości przeprowadzić na własny użytek z dzieckiem w domu. Należy jednak:

  • podczas wykonywania ćwiczeń dokładnie obserwować dziecko,
  • szczególną uwagę zwrócić na odruchową reakcję dziecka, np.: odruchowy wybór ręki czy oka,
  • ćwiczenia tego typu można powtórzyć kilkakrotnie, jednak nie kilka razy pod rząd tę samą próbę, gdyż dziecko może zorientować się i wykonywać je nieprawidłowo,
  • należy zwracać uwagę na tempo pracy podczas wykonywania prób,
  • badanie należy przeprowadzić w formie zabawowej, nie powinno nużyć dziecka.

JEŻELI BADANIA WYKAŻĄ, ŻE DZIECKO JEST LEWORĘCZNE:

  • ustawmy lampę z prawej strony biurka, cień lewej ręki nie będzie utrudniał pisania /uwaga dla rodziców/,
  • dopilnujmy, by w szkole siedziało w ławce w środkowym rzędzie, gdzie światło jest najbardziej rozproszone. Powinno też zajmować miejsce z lewej strony ławki, by nie przeszkadzać w pisaniu praworęcznemu koledze /uwaga dla nauczyciela/,
  • nauczmy je, jak układać zeszyt, aby nie zasłaniało sobie pisanego tekstu i nie zamazywało go. Zeszyt powinien być ułożony ukośnie do krawędzi biurka. Jego lewy róg ma być skierowany lekko w górę, a prawy w dół /uwaga dla rodziców i nauczyciela/.

ZABURZENIA W NAUCE CZYTANIA I PISANIA

Jest to bardzo ważne hasło, nad którym chcę się przez chwilę zatrzymać. Nauka pisania i czytania jak już wspominałam wymaga od dziecka właściwej oceny złożonych struktur czasowo-przestrzennych. Aby prawidłowo pisać i czytać, dziecko musi dokonywać analizy i syntezy wyrazów i zdań. Musi nauczyć się wyodrębniać nie tylko poszczególne wyrazy, lecz również głoski. W pierwszym okresie nauki pisania dzieci muszą przyswoić sobie symboliczne znaki literowe, muszą zapamiętać ich kształty, powiązać je z odpowiednimi dźwiękami i umieć odtworzyć graficznie.

Zarówno pisząc jak i czytając należy dokonać analizy i syntezy wyrazów w zakresie analizatorów: wzrokowego, słuchowego, kinestetyczno-ruchowego.

Analizy nie można traktować w oderwaniu od syntezy, gdyż obydwa te procesy są ze sobą powiązane, to jednak u pewnych dzieci przeważają trudności natury analitycznej, u innych syntetycznej. U dzieci, które wykazują trudności natury analitycznej potrafią wyodrębnić w wyrazie poszczególne głoski, a nie potrafią stworzyć z nich określonej całości.

Trudności natury syntetycznej polegają na tym, że dziecko potrafi z podanych liter alfabetu ruchomego złożyć odpowiedni wyraz, nie jest jednak zdolne z wyrazu jako całości tych liter wydzielić.

Dzieci, które źle słyszą lub źle widzą napotykają na trudności w nauce pisania i czytania. Jest to najczęściej:

  • błędne odtwarzanie liter - dziecko niedokładnie odczytuje i pisze głoski, spółgłoski i samogłoski np. zamiast los czyta las, zamiast sęk czyta sok,
  • statyczne odwrócenia liter - dziecko miesza ze sobą litery o podobnych kształtach, a innym położeniu i kierunku / b z d, p z b, u z n, w z m/,
  • dynamiczne odwrócenia liter - dziecko przestawia litery, zmienia ich kolejność np. nim=min, 69-96,
  • uporczywe opuszczanie lub dodawanie liter, a nawet całych sylab, np.:
  • opuszczanie spółgłosek: wczoraj=czoraj,
  • opuszczanie samogłosek: jest=jst

Oprócz tych trudności wspólnych dla nauki czytania i pisania wymienić należy trudności związane z techniką pisania /między innymi/:

  • linie o nierównomiernym nacisku i niejednakowym nachyleniu,
  • łuki przekształcone w łuki kąty ostre i rozwarte,
  • litery wybiegające poza linie,
  • nie zachowana właściwa proporcja liter,
  • nieprawidłowe połączenia liter ze sobą,
  • za duże lub za małe odstępy między literami.

Są to niektóre z przykładów zniekształceń graficznej strony pisma.

W dobie komputerów i Internetu mogą się stawać zbyt błahe, ale jak bardzo mogą utrudnić start dziecka w szkole wie tylko ten, kto odczuł to na przykładzie własnym, własnych dzieci, bądź pracował lub pracuje z uczniami napotykającymi na trudności w nauce czytania i pisania. Ogromnie ważną sprawą jest zrozumienie przez rodziców problemów na jakie napotyka ich dziecko, systematyczna współpraca rodziców-wychowawcy-reedukatora, a także Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej, która sprzyja uczniowi, a której tak bardzo boją się rodzice, trudno powiedzieć, dlaczego.

Należy także pamiętać, że zaburzeniom lateralizacji towarzyszyć może:

  • zaburzenie mowy /jąkanie/,
  • zaburzenia orientacji przestrzennej / orientacja w lewej i prawej stronie własnego ciała, o której wspomniałam/.

Zachęcam do lektury:

  • H. Spionek "Dziecko leworęczne",
  • B. Sawa "Jeżeli dziecko źle czyta i pisze",
  • S.B. Rimm "Bariery szkolnej kariery. Dlaczego dzieci zdolne mają słabe stopnie",
  • B. Zakrzewska " Trudności w pisaniu i czytaniu. Modele ćwiczeń".
 

 

Zaburzenia rozwojowe 6 latka

Wśród zaburzeń występujących u dzieci 6-letnich spotkać można:
•    Zaburzenia rozwoju ruchowego (niezręczność ruchowa, manualna, zaburzenia lateralizacji)
•    Fragmentaryczne zaburzenia funkcji poznawczych (percepcji wzrokowej, słuchowej, mowy, myślenia)
•    Zaburzenia rozwoju emocjonalno-uczuciowego (np. nerwice, zaburzenie snu, moczenie nocne)
•    Zaburzenia dynamiki procesów nerwowych (nadpobudliwość, zahamowanie psychoruchowe)

NIEZRĘCZNOŚĆ RUCHOWA WYSTĘPUJĄCA U DZIECKA SZEŚCIOLETNIEGO

„Niezręczność ruchowa całego ciała to fragmentaryczne opóźnienie rozwoju ruchowego, które wyraża się brakiem precyzji ruchów, wzmożonym napięciem mięśniowym i współruchami.

Objawami ogólnej niezręczności są:

·         mała aktywność ruchowa,

·         ogólna niezręczność ruchowa,

·         mała wyćwiczalność w zakresie dużych ruchów związana z zakłóceniami napięcia mięśniowego ( napięcie nadmierne lub za małe),

·         brak koordynacji ruchów przy współdziałaniu różnych grup mięśniowych,

·         ogólne spowolnienie ruchowe,

·         zakłócenia koordynacji wzrokowo-ruchowej w zabawach i zadaniach, w których ruch odbywa się pod kontrolą wzroku.

NIEZRĘCZNOŚĆ MANUALNA WYSTĘPUJĄCA U DZIECKA SZEŚCIOLETNIEGO

O niezręczności manualnej mówimy gdy dziecko posiada trudności w czynnościach dnia codziennego związanych z pisaniem, trzymaniem przedmiotów w rękach wymagających precyzji. Jest to zjawisko złożone i wiąże się z zaburzeniami koordynacji ruchowej i wzrokowo-ruchowej. Dzieci z zaburzeniami manualnymi mają trudności z koordynacja palców, dłoni i przedramienia, często wypadają im z rąk przedmioty, nie potrafią precyzyjnie wyciąć obrazka przy pomocy nożyczek. U tych dzieci można zaobserwować nadmierne napięcie mięśniowe lub obniżone napięcie mięśniowe w obrębie kończyn górnych a szczególnie dłoni. Zwiększone napięcie mięśniowe powoduje, że dziecko będzie zbyt mocno trzymało przedmiot np. ołówek. Ruchy ręki będą gwałtowne, mało płynne i precyzyjne.  W rysunkach będą przeważały linie proste, pogrubione, rzadko będą występowały linie faliste. W przypadku obniżonego napięcia mięśniowego dziecko będzie generowało zbyt małą siłę do utrzymania przedmiotu w ręce skutkując tym samym ledwo widocznym rysunkiem lub wypadaniem ołówka z rąk.

 

 

ZABURZENIA LATERALIZACJI U 6 LATKA

Charakterystycznymi objawami tego rodzaju zaburzeń są między innymi:

·         zakłócenia w orientacji w stronach swojego ciała,

·         niezręczność,

·         trudności w przyswajaniu pojęć określających stosunki przestrzenne,

·         trudności w ćwiczeniach gimnastycznych,

·         trudności w  odwzorowywaniu np. obrazu.

ZABURZENIA PERCEPCJI WZROKOWEJ U 6LATKA.

Charakterystycznymi objawami tego rodzaju zaburzeń są między innymi:

·         trudności wyodrębniania części w złożonej całości oraz scalania poszczególnych części w całość

·         trudności w dostrzeganiu różnic między przedmiotami, obrazami i układami przestrzennymi podobnymi, lecz nie identycznymi oraz podobieństw w układach pozornie całkowicie różnych

·         trudności w odwzorowywaniu graficznym i przestrzennym złożonych struktur przede wszystkim o charakterze abstrakcyjnym ( kształty geometryczne, znaki graficzne)

·         trudności rozumienia, wnioskowania na materiale obrazkowym

Dziecko z zaburzoną percepcją wzrokową posiada słabą spostrzegawczość, dostrzega małą liczbę szczegółów. Dzieci te popełniają błędy podczas przepisywania, gdyż opuszczają litery lub cząstki wyrazów. Obserwuje się u nich mylenie liter podobnych do siebie pod względem wielkości i kształtu, trudności w zapamiętywaniu obrazu graficznego oraz trudności w używaniu określeń dotyczących stosunków przestrzennych. Powoduje to,że rysunki są chaotyczne, źle rozplanowane i zawierają elementy obrócone w przestrzeni. Dzieci z zaburzoną percepcją wzrokową wolno czytają, gdyż muszą długo koncentrować się przy rozpoznawaniu kształtu liter lub wyrazów do siebie podobnych. Powoduje to, że zgadują znaczenie czytanych wyrazów lub uczą się czytać na pamięć.

ZABURZENIA PERCEPCJI SŁUCHOWEJ U 6 LATKA

Charakterystycznymi objawami tego rodzaju zaburzeń są:

·         męczenie się podczas słuchania dłuższych opowiadań i czytaniu,

·         dziecko kreci się, nie uważa, szuka obrazków ilustrujących treść opowiadania,

·         trudności przy uczeniu się wierszy i piosenek na pamięć,

·         posługiwanie się prymitywnymi zdaniami w czasie opowiadania,

·         ubogi zasób słów, często sformułowania przez niego używane są niepoprawne pod względem gramatycznym,

·         udzielanie odpowiedzi na pytania jednym słowem lub krótkim zdaniem,

·         trudności podczas zabaw rytmicznych,

·         trudności w zapamiętywaniu melodii i jej odtwarzaniu.

ZABURZENIA MOWY U 6 LATKA.

Występują różne kategorie zaburzeń mowy między innymi:

·          głuchoniemotę (ogłuchnięcie w wieku przedszkolnym i wcześniejszym)

·         alalię (inaczej afazję wrodzoną, zniekształcenie mowy), trwającą od urodzenia przy zachowanym słuchu i prawidłowym poziomie inteligencji

·         afazję, czyli całkowitą utratę możliwości porozumiewania się słownego w skutek nabytego uszkodzenia mózgu

·         dysfazję, czyli częściową utratę możliwości porozumiewania się za pomocą słów poprzez nabyte uszkodzenie mózgu

·         afonię i mutyzm selektywny, czyli bezgłos spowodowany porażeniem strun głosowych na podłożu nerwicy

·         zmącenie rezonansu np. wskutek skrzywienia przegrody nosowej lub złego funkcjonowania podniebienia miękkiego. Objawami tego rodzaju zaburzenia jest poszum nosowy i wymawianie głosek nosowych jak ustne („m” wymawia się jak „b”).

·         jąkanie, które często pojawia się w wieku przedszkolnym ze względu na dużą pobudliwość dziecka, szybkie bogacenie słownika i rozwój myślenia przy małej sprawności artykulacji. Występuje dysproporcja między tym, co dziecko chce powiedzieć i rozumie, a tym, co może wypowiedzieć. Jest to przyczyną napięć, które mogą zaburzyć jego mowę i być przyczyną jąkania. Wyżej wymienione jąkanie nazywa się jąkaniem rozwojowym (pierwotnym, fizjologicznym) i najczęściej samoistnie ustępuje. Inną odmianą jąkania jest jąkanie właściwe (patologiczne), które polega na nieprawidłowej koordynacji układów: oddechowego, fonacyjnego i artykulacyjnego. Towarzyszy temu wzmożone napięcie mięśni. Dziecko często mówi na wdechu (jakby zachłystując się). Skurcze mięśni fonacyjnych uniemożliwiają rozwarcie strun głosowych, które zaciskając się powodują, że głos wydobywa się z trudem. Napięcia mięśni artykulacyjnych powodują skurcze toniczne, które powstają w czasie wymawiania głosek zwartych: p, b, t, d, f, g. Stąd dziecko przeciąga wymawianą głoskę np. d...am. W czasie skurczów klonicznych ten sam ruch jest powtarzany wielokrotnie. Jest to powodem powtarzania sylab w nagłosie np. kiekiekiedy.

·         giełkot (bełkot), czyli niewyraźne wypowiadanie dłuższych wyrazów.

·         dyslalia czyli wady wymowy, przyjmują różny charakter prosty, złożony, jednoraki lub wieloraki. Wada wymowy jednoraka występuje wtedy, gdy dziecko nieprawidłowo wymawia jedną głoskę. Do grupy tej zaliczamy: reranie - niewymawianie głoski „r” lub zniekształcanie jej wymowy (tzw. „r” francuskie); seplenienie – nieprawidłowa wymowa głosek: s, z, dz, sz, ż, cz, dż, ś, ź, ć, dź, które są wymawiane jako s, z, c, dz lub zmiękczane na ś, ź, ć, dź; bezdźwięczność – wymawianie głosek dźwięcznych bez drgań strun głosowych ( np. woda – foda). Dyslalia wieloraka jest wówczas, gdy kilka głosek wymawianych jest nieprawidłowo.
Wada wymowy może być prosta lub złożona. Dyslalia prosta występuje wtedy, gdy głoska zastępująca nie różni się znacznie od wymawianej prawidłowo, np. zamiast dźwięcznej głoski występuje bezdźwięczna.
Dziecko zamiast słowa „dzbanek” mówi „cpanek”. Z dyslalią złożoną mamy do czynienia wtedy, gdy różnice są znaczne, np. zamiast głoski dźwięcznej miękkiej, słyszymy twardą bezdźwięczną. Dziecko wówczas
zamiast słowa „bieda” mówi „peta”.

 ZABURZENIA PSYCHORUCHOWE U 6LATKA.

Nadpobudliwość psychoruchowa to „ zespół cech zachowania, który dotyczy czynności psychicznych i motorycznych. Występuje w postaci wzmożonego pobudzenia ruchowego, nadmiernej reaktywności emocjonalnej oraz specyficznych zaburzeń funkcji
poznawczych.” U dzieci nadpobudliwych psychoruchowo widoczna jest niemożność spokojnego siedzenia, kręcenie się, wstawanie z miejsca, machanie nogami, manipulowanie przedmiotami trzymanymi w dłoniach. Objawy te nasilają się w chwili zmuszania dziecka do spokojnego siedzenia. Mają one trudności w koncentrowaniu swojej uwagi. Podczas działania występuje chaos, pośpiech i niedokładność. Dzieci nadpobudliwe łatwo wchodzą w konflikt z dorosłymi i rówieśnikami, są kłótliwe, często wybuchają gniewem. Dzieci preferują zabawy ruchowe. Nie lubią uczestniczyć w zajęciach ograniczających swobodę ruchu. Występuje również nadmierna pobudliwość emocjonalna. Reakcje emocjonalne są niewspółmiernie silne w porównaniu z bodźcami je wywołującymi. Są one gwałtowne i zmienne. Dzieci te są drażliwe, agresywne lub też płaczliwe i lękliwe. Nadpobudliwość widoczna jest też w czynnościach orientacyjno-poznawczych. Występuje u nich wzmożony odruch orientacyjny, który powoduje zwracanie uwagi na wszystkie nowe bodźce. Dzieci te mają słabą koncentrację, małą wytrwałość i brak selektywności uwagi. Nie potrafią kierować procesem spostrzegania. Widoczna jest szybka męczliwość i wahania mobilizacji psychicznej. W konsekwencji dzieci te są chaotyczne, często zapominają i mają słabą organizację działania. Dlatego mimo dobrej sprawności intelektualnej mają słabe wyniki w nauce. U niektórych dzieci występują dodatkowo zaburzenia snu, lęki dzienne i nocne, moczenie się,
tiki, jąkanie.

Zahamowanie psychoruchowe u dzieci tych widoczne jest ograniczenie spontanicznej aktywności ruchowej, symptomy niepokoju ruchowego i dezorganizacji czynności wykonawczych. Ograniczają wyrażanie uczuć przy jednoczesnym wzmożeniu pobudliwości emocjonalnej. Dzieci te posiadają wzmożoną reaktywność układu wegetatywnego. Łatwo powstają u nich silne emocje, lecz nie ma odpowiednich form ich wyrażania. Wyrażanie uczuć jest u tych dzieci odroczone bądź realizowane specyficznie poprzez układ wegetatywny (np. łatwość czerwienienia się i blednięcia, brak łaknienia, bóle brzucha).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dojrzałość szkolna - gotowość dziecka do podjęcia obowiązku szkolnego

 

Podjęcie przez dziecko obowiązku szkolnego wiąże się z początkiem nowego, bardzo ważnego etapu w życiu. Przechodząc z wieku przedszkolnego w wiek wczesnoszkolny ulega zmianie podstawowa forma działalności dziecka. Dotąd była to zabawa. Teraz będzie nauka. Osiągnięcia w nauce będą podstawowym kryterium oceny dziecka. Jednak, aby dziecko mogło sprostać wymaganiom szkolnym  i w pełni się rozwijać musi osiągnąć dojrzałość szkolną.

Każdy rodzic powinien wiedzieć, na czym polega dojrzałość szkolna. Najogólniej można powiedzieć, że jest to gotowość dziecka do rozpoczęcia nauki w szkole, uzależniona od osiągnięcia takiego stanu rozwoju fizycznego, emocjonalno – społecznego i umysłowego, który umożliwia sprostanie obowiązkom szkolnym.

Dziecko dojrzałe do nauki szkolnej potrafi:

·         powiedzieć, jakie ma imię i nazwisko, ile ma lat, gdzie mieszka, opowiedzieć o pracy rodziców,

·         narysować rysunek postaci ludzkiej: postać jest kompletna, części ciała są proporcjonalne do całości, części ciała są rozmieszczone właściwie,

·         obchodzić się z przyborami do rysowania, malowania, pisania; nie wychodzić poza linie kolorując obrazek; nazwać to co narysowało,

·          ciąć nożyczkami w linii prostej i krzywej; lepić z plasteliny,

·         dobrać w pary przedmioty lub obrazki, klasyfikować je wg określonej zasady, np. owoce, pojazdy, zwierzęta,

·          łączyć zbiory wg określonej cechy, np. wielkość, kolor,

·         wskazać różnice w pozornie takich samych obrazkach,

·          rozpoznać różne dźwięki z otoczenia, np. głosy zwierząt,

·          liczyć kolejno do 10 ; po przeliczeniu liczmanów powiedzieć, ile ich jest,

·         dokonywać dodawania i odejmowania na konkretach w zakresie 10

·         ma dobrą koncentrację uwagi,

·         jest zainteresowane pracą i jej efektami,

·         jest odporne na niepowodzenia,

·         jest wytrwałe przy dłuższym wysiłku,

·         prawidłowo wymawiać wszystkie głoski,

·         nazwać głoskę na początku i na końcu wyrazu, różnicować wyrazy o podobnym brzmieniu,  np. kran – tran, góra – kura, bada – pada,

·          podzielić zdanie na wyrazy, wyrazy na sylaby,

·          opowiedzieć treść obrazka posługując się mową zdaniową,

·         rozwiązać proste zagadki,

·         czytać niedługie teksty ze zrozumieniem,

·          uważnie słuchać przez dłuższą chwilę opowiadania, bajki, muzyki,

·         wykonać proste ćwiczenia gimnastyczne; uczestniczyć w grupowych zabawach ruchowych,

·         wskazać lewą i prawą stronę swego ciała i osoby stojącej na wprost,

·         doprowadzić do końca rozpoczętą zabawę, pracę, w trudniejszych sytuacjach zwrócić się  o pomoc do osoby dorosłej,

·         zgodnie bawić się z rówieśnikami – współdziałać, czekać na swoją kolej,

·          działać sprawnie; umieć podporządkować się słownym poleceniom,

·          wykonać podstawowe czynności samoobsługowe: samodzielnie zjeść, ubrać się, umyć,  zawiązać sznurowadła, zapiąć guziki, zamki

·         ma dobre tempo pracy,

·          potrafi nawiązać kontakty z rówieśnikami i dorosłymi, jest wrażliwy na opinię nauczycieli i innych osób dorosłych.

U większości dzieci uczęszczających do przedszkola lub tzw. “zerówki” gotowość do podjęcia nauki szkolnej dokonuje się niepostrzeżenie i nie wymaga specjalnych zabiegów ani ze strony rodziców, ani ze strony nauczycieli. Bowiem cała praca wychowawcza przedszkola, od najmłodszych grup, zmierza do zapewnienia dziecku dobrego startu w szkole. Pomimo tego, zdarza się, że niektóre dzieci nie osiągają dojrzałości szkolnej w siódmym roku życia i z tego powodu odraczane są z obowiązku szkolnego. Te dzieci wymagają szczególnej troski i fachowej pomocy. Wśród dzieci przekraczających próg szkolny są takie, które wchodzą w obowiązki szkolne z niepełną dojrzałością szkolną. Tym dzieciom również potrzebna jest specjalistyczna pomoc (np. korekcyjno-kompensacyjna), bo narażone są na poważne niepowodzenia szkolne. O tym, czy dziecko pójdzie do szkoły mimo braku dojrzałości szkolnej, czy zostaje odroczone zawsze decydują rodzice, po zasięgnięciu opinii psychologa i pedagoga. Te trudne, ale konieczne decyzje muszą być poprzedzone rzetelną diagnozą dziecka, pozwalającą określić jego dojrzałość umysłową, fizyczną, społeczną i emocjonalną.

Nowa sytuacja i całokształt związanych z nią czynników stanowią ciężkie i trudne zadanie dla układu nerwowego dziecka. Niekiedy pojawiają się związane z pójściem do szkoły lęki i stany nerwicowe. Często ich podstawę stanowią błędy popełniane zupełnie nieświadomie przez samych rodziców Oto najczęstsze z nich:

Straszenie szkołą

Dziecko będzie traktować pójście do szkoły jako przykry obowiązek, a samą szkołę postrzega (nawet jeszcze zanim samo będzie mogło doświadczyć) jako miejsce, w którym będzie mu źle.

Likwidacja zabawek

często także całkowite zburzenie dotychczasowej organizacji życia w domu. Powoduje to utratę poczucia bezpieczeństwa, które zastępuje niepewność, a nawet zagrożenie. Od dziecka zaczyna wymagać się zbyt dużej odpowiedzialności i dorosłości.

Okazywanie lęku przez rodziców

Coraz częściej zdarzają się sytuacje, w których to rodzice przejawiają strach przed szkołą i po prostu zarażają nim dzieci.

By ułatwić dzieciom naukę czytania, warto w szczególności:

  1. zwracać uwagę na właściwą wymowę,
  2. bawić się w tworzenie rymów: kukułka- jaskółka,
  3. liczyć sylaby w słowach, początkowo w krótkich później w długich; ma-ma (●●) , ka-lo-ry-fe-ry

(● ● ● ●  ●) – rysować tyle kropek, ile jest sylab,

  1. tworzyć wyrazy zawierające głoskę: na początku wyrazu, w środku, na końcu wyrazu, np. a – akwarium, lato, litera, itp.
  2. bawić się w analogiczny sposób sylabami, np. ło, łokieć, łopata, wesoło, krzesło, czoło
  3. określać położenie głoski w wyrazie, np. jaki dźwięk słyszymy po, a jaki przed lw wyrazie mleko,
  4. tworzyć nowe wyrazy przez dodanie głoski lub sylaby:, np.: to: tor, kto, tło; ma: ga-ma, Ma-ciek,   pu-ma itp.
  5. bawić się w „łańcuch wyrazów” – podajemy dziecku wyraz, z którego  ono wyodrębnia ostatnią głoskę i szuka wyrazu na tę głoskę, np.: kogut traktor radio- orzeł
  6. wyszukiwać poznane litery w tekstach drukowanych, np. w gazetach.
  7. utrwalać litery poprzez dodawanie do samogłoski spółgłoski, np. do a dostawiamy spółgłoski; ma, pa, ta, ka, da itp. Dziecko czyta sylabami, jeżeli nie umie pomagamy mu, nie czekamy, aż będzie głoskować.
  8. powtarzać ciągi słowne: logiczne (rzeczy należących do 1 kategorii) np. krzesło, stół, szafka – dziecko kilka razy powtarza, następnie próbuje wspak; nielogicznych np. broda, okno, zarost.
  9. czytać dzieciom bajki.

By ułatwić naukę pisania należy w szczególności:

1.      odwzorowywać szlaczki i wzorki.

2.      kreślić kształty graficzne w powietrzu.

3.      kalkować

4.      pisać po śladzie

5.      pisać szlaczki literopodobne, jeżeli dziecko chce pisać pokazywać kształty liter wg wzorów przedszkolnych, zachowując kierunek pisania danej literki, nie pozwalać drukować.

6.      malować, również palcami

7.      wydzierać palcami i wycinać nożyczkami, naklejać.

8.      rysować, kolorować, rysować jednocześnie ręką lewą i prawą.

9.      nawlekać koraliki

10.  modelować z gliny, plasteliny, lub pomoc w kuchni przy wyrabianiu ciasta.

Wszystkie elementy dojrzałości szkolnej są jednakowo ważne, choć niestety nie zawsze rozwijają się harmonijnie. Jeśli cokolwiek budzi państwa niepokój, warto zasięgnąć rady specjalisty.

 

 Diagnoza przedszkolna

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół, zadaniem nauczycieli jest prowadzenie obserwacji pedagogicznych mających na celu poznanie możliwości i potrzeb rozwojowych dzieci oraz dokumentowanie tych obserwacji.Dlatego wszystkie dzieci w grupach pięciolatków powinny być objęte odpowiednim postępowaniem diagnostycznym, tak jak i sześciolatki obecne jeszcze w edukacji przedszkolnej. Zgodnie z nową podstawą programową, zadaniem nauczycieli wszystkich dzieci z grup pięciolatków i sześciolatków objętych wychowaniem przedszkolnym, jest poprowadzenie obserwacji pedagogicznych mających na celu poznanie możliwości i potrzeb rozwojowych tych dzieci oraz dokumentowanie swoich obserwacji. Z początkiem roku szkolnego poprzedzającego możliwe rozpoczęcie przez dziecko nauki w klasie I szkoły podstawowej (w październiku – listopadzie) należy przeprowadzić analizę gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole (diagnoza przedszkolna). W oparciu o zgromadzone wyniki diagnozy przedszkolnej nauczyciel przedszkola ma opracować i zrealizować indywidualny program wspomagania i korygowania rozwoju dziecka. Celem takiej analizy jest także zgromadzenie informacji, które po przekazaniu rodzicom mają im pomóc w poznaniu stanu gotowości swojego dziecka do podjęcia nauki w szkole podstawowej, aby mogli je wspomagać w osiąganiu tej gotowości, odpowiednio do ich potrzeb.Następnie, w terminie do końca kwietnia roku szkolnego poprzedzającego rok szkolny, w którym dziecko ma obowiązek albo może rozpocząć naukę w szkole podstawowej, przedszkola wydają rodzicom dziecka objętego wychowaniem przedszkolnym informację o gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole podstawowej. Informację o gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole podstawowej wydaje się na podstawie dokumentacji prowadzonych przez nauczyciela obserwacji pedagogicznych dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym. Informacja ta powinna być wydana zarówno rodzicom dzieci sześcioletnich, jak i dzieci pięcioletnich. Rodzice otrzymują tę informację i decydują o przekazaniu jej szkole, w której dziecko rozpocznie naukę, jeśli uznają, że zawarte w niej uwagi mogą pomóc w dalszej pracy z dzieckiem oraz wspomaganiu jego rozwoju. Natomiast szkoła nie ma prawa żądać od rodziców udostępnienia informacji o gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole podstawowej.